"تکنولوژی های توانبخشی"


تکنولوژی های توانبخشی یا استفاده از فناوری در توانبخشی به افراد دارای آسیب های شناختی و حرکتی کمک می کند تا در کسب استقلال عملکردی و نیز بهبود عملکردهای از دست رفته خود موفق‌تر باشند

شواهد علمی بسیاری نشان داده است که سیستم عصبی آسیب دیده در اکثر بیماری ها و اختلالات مغزی، توانایی سازماندهی و بازسازی مجدد خود را دارد. این بازتوانی و بازسازی می تواند هم در ساختارها و سلولهای مغزی و هم در عملکردهای حرکتی و شناختی مغز صورت گیرد.

کاربرد روشهای نوین مبتنی بر فناوری‌های توانبخشی به ویژه در اوایل بروز اختلالات و بیماری ها، امکان نوروپلاستیسیتی و یا به عبارتی دیگر بازسازی ساختاری و عملکردی مجدد مغز را افزایش میدهد، چرا که این روشهای درمانی بر اساس علوم نوین روز و با دقتی بسیار بالاتر و برنامه‌ریزی‌های منظم تر طراحی شده‌اند و  امروزه در قالب روش‌های متنوعی چون تحریک الکتریکی مغز  (tDCS)، تعدیل سازی عصبی (نوروتراپی) با استفاده از نوروفیدبک و بازآموزی شناختی با استفاده از کامپیوتر ( CCT) در امر درمان بسیار کاربرد دارند.

 این روشها فرصت‌هایی بیشتر و جدیدتر جهت کسب بهبود افراد مبتلا به اختلالات مختلف نورولوژیک و روانپزشکی فراهم می‌آورد.


در ادامه به ذکر چند مورد از روش های مبتنی بر تکنولوژی در توانبخشی پرداخته می شود.


  • بازآموزی شناختی با استفاده از کامپیوتر (CCT):

بازتوانی شناختی با استفاده از کامپیوتر اشاره بر به کارگیری نرم افزارهای تخصصی طراحی شده جهت تقویت کارکردهای ضعیف یا ازدست‌رفته شناختی دارد. این روش در نقایص توجه و تمرکز، حافظه، یادگیری مهارتهای تحصیلی و  اختلالات کارکردهای اجرایی مغز بسیار کاربرد دارد و در اختلالاتی همچون بیش فعالی و نقص توجه، اوتیسم، اختلالات یادگیری، کم توانی ذهنی و فلج مغزی و تأخیر رشدی بسیار  مورد توجه و استفاده متخصصین قرار گرفته است و پس از کاربرد آنها در امر درمان، نتایج بالینی بسیار موثری توسط خانواده ها و بیماران گزارش شده است. در این روش با استفاده از برنامه ها و نرم افزارهای ویژه و هوشمند، به ارزیابی کارکردهای مختلف مغز از جمله شناختی درکی و ذهنی پرداخته می شود و بر اساس نتایج حاصل از آن مداخلات توانمند سازی شناختی و ادراکی به صورت هوشمند و ویژه برای هر فرد ارائه می گردد. ماهیت بازی گونه بودن این روش (Game) و نیز استفاده از کامپیوتر در آن که مورد علاقه کودکان و نوجوانان می باشد نتایج درمانی را دوچندان کرده است. طی ده سال گذشته نرم افزارها و برنامه های متنوعی در این حیطه ساخته شده‌اند و در مطالعات علمی، نتایج موفقی در بهبود حافظه، توجه و تمرکز، افزایش یادگیری گزارش شده است. این نرم افزار های شناختی برای هر گروه سنی به طور تخصصی و ویژه طراحی  شده و هم در امر ارزیابی شناختی و هم تقویت عملکردهای شناختی مغز مورد استفاده قرار می گیرد.


  • نوروفیدبک: نوروفیدبک یا نوروتراپی یک روش درمانی غیردارویی و غیرتهاجمی و بر اساس اصول اصلاح رفتار برای توانمندسازی و اصلاح الگوهای عملکردی مغز میباشد.

همانطور که مشخص است، کلیه فعالیت‌های یک مغز سالم مرتبط با امواج مغزی بهنجار و فعالیت الکتریکی متعادل آن میباشد. نوروفیدبک به عنوان یک روش درمانی و از طریق ثبت و تغییر فعالیت الکتریکی مغز و هدایت آن به سوی محدوده های مناسب، متعادل و اپتیمال به اصلاح عملکردهای آسیب دیده مغزی می پردازد. این متد، مداخله ای  ایمن و بدون عوارض جانبی بوده و نیاز به تحریک مستقیم و یا ورود هیچ ماده شیمیایی به داخل بدن ندارد و در قالبی کاملا امن و بدون عوارض جانبی، به بازآموزی مغز در حوزه های شناخت و یادگیری می‌پردازد. در این روش ابتدا اندازه گیری امواج مغزی و ثبت آن با استفاده از  یک روشی پیشرفته به نام ثبت کمی امواج مغزی یا QEEG انجام می گیرد و بر اساس نتایج حاصل از آن برنامه های درمانی مناسب و موثر در قالب پروتکل نوروفیدبک برای هر فرد به طور ویژه طراحی می گردد. کاربرد نوروفیدبک باعث میشود تا مغز با استفاده از سیستم فیدبکی، از وضعیت عملکردی و امواج خود آگاه شده و از طریق همین سیستم فیدبکی و با استفاده از اصول رفتاری تشویق و جایزه به خود تنظیمی عملکرد بپردازد. این روش در درمان انواع اختلالات شامل بیش فعالی و نقص توجه، صرع، افسردگی ،اضطراب، اختلالات یادگیری، اوتیسم و نیز ضربه مغزی بسیار پرکاربرد است.

در یک دوره درمانی نوروفیدبک که معمولا بین ۲۰ تا ۴۰ جلسه طول میکشد، مغز  عملکردهای خود را اصلاح می کند و این خود در ادامه منجر به تغییرات ساختاری در مغز می‌شود و به عبارتی، مغز خود به بازسازی ساختار و عملکرد می‌پردازد. حاصل چنین بازسازی­ای بهبود عملکرد شناختی فرد بعد از جلسات درمانی است که تا مدتها ادامه دارد.

امروزه متدهای جدیدتر ارائه درمان با استفاده از نوروفیدبک از جمله لورتا نوروفیدبک بسیار مطرح و مورد توجه است و نتایج درمانی بسیار موثرتری را ایجاد کرده است. در این روش به بررسی و اندازه گیری بسیار دقیق فعالیت های الکتریکی مغز در هر یک از نواحی خاص پرداخته شده و بر اساس اختلال مطرح شده و به طور اختصاصی پروتکل های درمانی به منظور بهبود عملکرد همان نواحی مغزی مختل، ارائه می گردد و به این صورت بهبودی سریعتری در مغز اتفاق میفتد.


  • تحریک الکتریکی فرا­جمجمه­ای (tDCS):

در این روش با استفاده از یک دستگاه استاندارد و ایمن، یک جریان الکتریکی خفیف با استفاده از الکترودهایی در سطح جمجمه عبور داده می‌شود. این جریان الکتریکی خفیف تاثیرات سازنده­ای بر ساختارهای مغزی زیر جمجمه داشته و باعث می‌شود تا افراد دارای اختلالات مختلف نورولوژیکی و روانپزشکی به بهبودی­هایی در حیطه حرکت و مهارت های شناختی از جمله توجه و تمرکز، مهارت‌های زبانی و یادگیری دست یابند. این درمان هیچ عارضه جانبی ندارد و امروزه در مطالعات علمی مختلفی به فواید آن در بیماری های مختلف از جمله سکته مغزی، فلج مغزی، ضربه مغزی، اختلالات توجه و تمرکز، تاخیر تکاملی زبانی و اختلالات یادگیری اشاره شده است. امروزه در حوزه فناوریهای توانبخشی، tDCS یک روش مناسب و ایمن جهت توانمندسازی شناختی و حرکتی معرفی شده است. این روش به صورت ۱۰ تا ۱۵ جلسه درمانی و هر جلسه به مدت نیم ساعت برای مبتلایان اجرا می شود.